دين را حرميست در خراسان‏
دشوارتر بمحشر آسان‏

از معجزه‏هاي شرع احمد
از حجت‏هاي دين يزدان‏

همواره رهش مسير حاجت‏
پيوسته درش مشير غفران‏

چون کعبه پر آدمي زهر جاي‏
چون عرش پر از فرشته هزمان‏

هم فر فرشته کرده جلوه‏
هم روح وصي درو بجولان‏

از رفعت او حريم مشهد
از هيبت او شريف بنيان‏

از دور شده قرار زيرا
نزديک بمانده ديده حيران‏

از حرمت ز ايران راهش‏
فردوس فداي هر بيابان‏

قرآن نه درو و او اوالولامر
دعوي نه و با بزرگ برهان‏

ايمان نه و رستگار از او خلق‏
توبه نه و عذرهاي عصيان‏

از خاتم انبيا درو تن‏
از سيد اوصيا درو جان‏

آن بقعه شده به پيش فردوس‏
آن تربه بروضه کرده رضوان‏

از جمله شرطهاي توحيد
از حاصل اصلهاي ايمان‏

زين معني زاد در مدينه‏
اين دعوي کرده در خراسان‏

در عهده‏ي موسي آل جعفر
با عصمت موسي آل عمران‏

مهرش سبب نجات و توفيق‏
کينش مدد هلاک و خذلان‏

مأمون چو بنام او درم زد
بر زر بفزود هم درم زان‏

حوري شد هر درم بنامش‏
کسي را در مي‏زدند زينسان‏

از ديناري هميشه تا ده‏
نرخ در مي شدست ارزان‏

بر مهر زياد آن درمها
از حرمت نام او چو قرآن‏

اينکار هر آينه نه بازيست‏
اين خور بچه گل کنند پنهان‏

زرست بنام هر خليفه‏
سميست بضرب خان و خاقان‏

بي‏نام رضا هميشه بي‏نام‏
بي‏شأن رضا هميشه بي‏شأن‏

با نفس تني که راست باشد
چون خور که بتابد از گريبان‏

بر دين خدا و شرع احمد
بر جمله ز کافر و مسلمان‏

چو او بود از رسول نايب‏
چون او سزد از خداي احسان‏

اي مأمون کرده با تو پيوند
وي ايزد و بسته با تو پيمان‏

اين پيوندت گسسته پيوند
وان پيمانت گرفته دامان‏

ازبهر تو شکل شير مسند
درنده شده بچنگ و دندان‏

آنرا که ز پيش تخت مأمون‏
برهان تو خوانده بود بهستان‏

با درد حجود منگرش را
اقرار دو شير ساخت درمان‏

از معتبران اهل قبله‏
وز معتمدان دين ديان‏

کس نيست که نيست از تو راضي‏
کس نيست که هست بر تو غضبان‏

اندر پدرت وصي احمد
بيتيست مرا بحسب امکان‏

تضمين کنم اندرين قصيده‏
کين بيت فروگذاشت نتوان‏

اين کين تو کفر و مهرت ايمان‏
پيدا بتو کافر از مسلمان‏

در دامن مهر تو زدم دست‏
تا کفر نگيردم گريبان‏

اندر ملک امان علي راست‏
دل در غم غربت تو بريان‏
 

منبع:كتاب ضامن آهو

در کتاب «فقه الرضا» آمده است که:
«حافظوا علي الصلاة الليل، فانها حرمة الرب، تدر الرزق و تحسن الوجه و تضمن رزق النهار و طولوا الوقوف في الوتر؛ فانه روي: من طول الوقوف في الوتر، قل وقوفه يوم القيامة؛  بر نماز شب و تهجد، مراقبت و مداومت کنيد؛ زيرا که نماز شب، احترام به ساحت اقدس پروردگار است؛ آن موجب افزايش روزي مي‏گردد و چهره‏ها را زيبا مي‏سازد و رزق آن روز را ضمانت مي‏کند. در نماز وتر درنگ و وقوف بسيار کنيد؛ زيرا که در حديث آمده است که: هر کس در نماز وتر خود، درنگ بسيار کند، وقوف و درنگ او در محشر و روز قيامت، اندک خواهد گشت».

اي خوشا آن دل که پرتوگاه اوست‏
ساحت آن در، گذار راه اوست‏

اي خوش آن دل دو زلف جان‏پذير
بر در و ديوارش افشاند عبير

خوشتر آن صاحبدلي کاندر طلب‏
منتظر باشد در دل روز و شب‏

در «عيون اخبار الرضا» آمده است که از امام رضا عليه‏السلام پرسيدند: از چه رو شب زنده‏داران مؤمن، خوش سيماتر از ديگران‏اند؟ فرمود: «لانهم خلوا بربهم، فکساهم من نوره؛ به جهت اين که آنان با پروردگار خويش خلوت مي‏کنند و خداوند آنان را، با جامه‏اي از نور پوشانده است».
چه شده است ما را که با دانستن اين همه فضايل و ارزش‏هاي «نماز شب»، باز در خماري خواب سياه، گرفتاريم؟ چه شده است، ما را که قساوت دل را از حد گذرانده‏ايم و از قافله‏ي عاشقان، غافل و عقب مانده‏ايم؟ زهي روسياهي! زهي بيچارگي! زهي ناداني! و چه خوب گفته است، صاحب «ارشاد القلوب» احوال ما درماندگان را که:
«اي برادر! شب و روز بيهوده نمي‏گذرد؛ بلکه از گذشتنش، نقص به عمر آدميان وارد مي‏شود و اين شب و روز، ساعت و لحظاتي است. پس اگر به لهو و لعب پرداختي و گفتي: لحظه‏ي ديگر به ذکر و نماز مشغول مي‏شوم (؟!) بدان که روز را به غفلت گذرانيده‏اي و هرگاه شب فرارسد و تو همه‏ي آن را به خواب رفتي، از جمله‏ي آن کساني هستي که در شب و روز، هيچ خيري در او نيست و هرکس چنين باشد مردنش بهتر است از زنده بودنش؛

زيرا قلبش مرده است و هر کس قلبش مرده باشد، خيري در حيات بدان او نيست. اي برادر! بيدار باش که بيشتر عمرت در غفلت و خواب گذشت و غنيمت بدان باقيمانده‏ي عمر خود را و قيامت را فراموش مکن تا عاقبت به خير باشي...
اي برادر! هوشيار باش و تلافي کن آنچه را که از تو فوت شده است. بسيار بر خود گريه کن به خاطر اين که موفق نمي‏شوي که به پروردگارت توجه کني و به سوي او روي آوري.
عتاب کن نفس اماره‏ي خود را و قبول نکن عذرهايش را در ترک بيداري در شب؛ زيرا عذرهايش همه دروغ است و اگر رنج بيداري يک ساعت از شب را به خود هموار سازي، به يک راحت و نعمتي هميشگي خواهي رسيد؟».

شد گاه وصل دلدار، قم ايها المزمل‏
آمد زمان ديدار، قم ايها المزمل‏

وقت سفر رسيده، يعني سحر رسيده‏
بيدار باش بيدار، قم ايها المزمل‏

در خلوت شبانه، با دلبر يگانه‏
نجوا بود سزاوار، قم ايها المزمل‏

(حسن‏زاده‏ي آملي)
نمونه‏ي کامل شب زنده‏داران و نماز شب خوان‏ها، حضرت علي بن موسي الرضا عليه‏السلام است. ابراهيم بن عباس مي‏گويد:
«کسي را نديدم که از علي بن موسي الرضا عليه‏السلام برتر باشد. هرگز به کسي جفا نمي‏نمود، سخن کسي را قطع نمي‏کرد، خواسته‏ي افراد

را بي‏جواب نمي‏گذاشت، هيچ‏گاه پاهايش را مقابل کسي دراز نمي‏کرد و در حضور کسي تکيه نمي‏داد.
در شب کم مي‏خوابيد و اکثر شب‏ها تا سحرگاه بيدار بود. کار نيک و صدقه‏ي پنهاني را بسيار دوست مي‏داشت و نوعا چنين کارهايي را در شب تاريک انجام مي‏داد». .
هم‏چنين درباره‏ي آن حضرت آمده است:
«هميشه با وضو بود و شب‏ها به عبادت مي‏پرداخت. وضو مي‏گرفت و نماز مي‏خواند و مقدراي استراحت مي‏کرد. در پي اين استراحت کوتاه، ديگر باره برمي‏خواست و وضو مي‏گرفت و به نماز شب مي‏ايستاد و باز هم اندک استراحتي مي‏کرد. سپس برمي‏خاست و تا صبح همين گونه بود؛ يعني، تا صبح مشغول عبادت و مناجات بود. بعد از اين که نماز صبح را در اول وقت مي‏خواند به سجده مي‏رفت و سر برنمي‏داشت تا آفتاب بلند مي‏شد».

منبع:كتاب وصال دوست
 

انسان راضي در چنين مرحله اي رنج و درد آسيبها را کاملاً درک کرده و آن را احساس مي نمايد امّا بدان راضي است؛ بلکه به بلا و آسيبها گرايش داشته و عقلاً خواهان آن مي باشد؛ اگر چه طبعاً از آن بيزار است؛ امّا چون هدف اين است که به ثواب و قرب الهي نائل گردد و وارد بهشتي شود که گستره آن، فاصله ميان آسمان و زمين را تشکيل مي دهد ـ بهشتي که براي متقين آماده شده است ـ تن به بلا و مصيبت مي دهد حتي بدان عقلاً راغب مي باشد مانند کسي که طبق دستور طبيب حاذقي بايد عمل جراحي بر روي او انجام گيرد و صلاح و سلامت او از راه همين جراحي صيانت مي گردد.

 اين بيمار مي داند که اين جراحي با درد و رنج همراه است امّا به چنين درد و رنجي راضي و بلکه بدان راغب است تا سلامت خود را به دست آورده و حتي از جرّاح ـ به خاطر همين درد و رنجي که بر او وارد مي سازد ـ سپاسگزار است.

منبع:كتاب رهنمود هاي اخلاقي امام رضا
 

1. هنگامى كه امام را از مدينه به خراسان دعوت كردند آن حضرت فضاى مدينه را از كراهت و نارضايى خود پر كرد، به طورى كه همه كس در پيرامون امام يقين كردند كه مامون با نيت‏سوء حضرت‏را از وطن خود دور مى‏كند، امام بد بينى خود به مامون را با هر زبان ممكن به همه گوشها رساند، در وداع با حرم پيغمبر، در وداع با خانواده‏اش، در هنگام خروج از مدينه، در طواف كعبه كه براى وداع انجام مى‏داد، با گفتار و رفتار با زبان دعا و زبان اشك، بر همه ثابت كرد كه اين سفر، سفر مرگ اوست، همه كسانى‏كه بايد طبق انتظار مامون نسبت‏به اوخوش‏بين و نسبت‏به امام به خاطر پذيرش پيشنهاد او بدبين مى‏شدند در اولين لحظات اين سفر دلشان از كينه مامون كه امام عزيزشان را اين‏طور ظالمانه از آنان جدا مى‏كرد و به قتلگاه مى‏برد لبريز شد. 
 

2. هنگامى كه در مرو پيشنهاد ولايتعهدى آن حضرت مطرح شد حضرت بشدت استنكاف كردند و تا وقتى مامون صريحا آن حضرت را تهديد به قتل نكرد، آن را نپذيرفتند. اين مطلب همه‏جا پيچيد كه على‏بن موسى‏الرضا ،عليه‏السلام، وليعهدى و پيش از آن خلافت را كه مامون به او با اصرار پيشنهاد كرده بود نپذيرفته است، دست‏اندركاران امور كه به ظرافت تدبير مامون واقف نبودند ناشيانه عدم قبول امام را همه‏جا منتشر كردند حتى فضل‏بن سهل در جمعى از كارگزاران و ماموران حكومت گفت من هرگز خلافت را چنين خوار نديده‏ام اميرالمؤمنين آن را به على‏بن موسى‏الرضا ، عليه‏السلام، تقديم مى‏كند و على‏بن موسى دست رد به سينه او مى‏زند.
خود امام در هر فرصتى، اجبارى بودن اين منصب را به گوش اين و آن مى‏رساندوهمواره مى‏گفت من تهديد به قتل شدم تا وليعهدى را قبول كردم. طبيعى بود كه اين سخن همچون عجيب‏ترين پديده سياسى، دهان به دهان و شهر به شهر پراكنده شود و همه آفاق اسلام در آن روز يا بعدها بفهمند كه در همان زمان كه كسى مثل مامون فقط به دليل آنكه از وليعهدى برادرش امين عزل شده است‏به جنگى چند ساله دست مى‏زند و هزاران نفر از جمله برادرش امين را به خاطر آن به قتل مى‏رساند و سر برادرش را از روى خشم شهر به شهر مى‏گرداند كسى مثل‏على‏بن‏موسى‏الرضا،عليه‏السلام، پيدا مى‏شودكه به وليعهدى با بى‏اعتنايى نگاه مى‏كند و آن را جز با كراهت و در صورت تهديد به قتل نمى‏پذيرد.
مقايسه‏اى كه از اين رهگذر ميان امام‏على‏بن‏موسى‏الرضا،عليه‏السلام، و مامون عباسى در ذهنها نقش مى‏بست درست عكس آن چيزى را نتيجه مى‏داد كه مامون به خاطر آن سرمايه‏گذارى كرده بود.
 

3. با اينهمه على‏بن موسى‏الرضا، عليه‏السلام،فقط بدين‏شرط وليعهدى را پذيرفت كه در هيچ يك از شؤون حكومت دخالت نكند و به جنگ و صلح و عزل و نصب و تدبير امور نپردازد و مامون كه فكر مى‏كرد فعلا در شروع كار اين شرط قابل تحمل است و بعدا بتدريج مى‏توان امام را به صحنه فعاليتهاى خلافتى كشانيد، اين شرط را از آن حضرت قبول كرد، روشن است كه با تحقق اين شرط، نقشه مامون نقش برآب مى‏شد و بيشتر هدفهاى او برآورده نمى‏گشت.
امام در همان حال كه نام وليعهد داشت و قهرا از امكانات دستگاه خلافت‏نيز برخوردار بود چهره‏اى به خود مى‏گرفت كه گويى با دستگاه خلافت، مخالف و به آن معترض است، نه امرى نه نهى نه تصدى مسؤوليتى، نه قبول شغلى، نه دفاعى از حكومت و طبعا نه هيچ‏گونه توجيهى براى كارهاى آن دستگاه.
روشن است كه عضوى در دستگاه حكومت كه چنين با اختيار و اراده خود، از همه مسؤوليتها كناره مى‏گيرد، نمى‏تواند نسبت‏به آن دستگاه صميمى و طرفدار باشد، مامون بخوبى اين نقيصه را حس مى‏كرد و لذا پس از آنكه كار وليعهدى انجام گرفت‏بارها درصدد برآمد امام را بر خلاف تعهد قبلى با لطائف‏الحيل به مشاغل خلافتى بكشاند و سياست مبارزه منفى امام را نقض كند، اما هر دفعه امام هوشيارانه نقشه او را خنثى مى‏كرد.
يك نمونه همان است كه معمربن خلاد از خود امام هشتم نقل مى‏كند كه مامون به امام مى‏گويد : اگر ممكن است‏به كسانى كه از او حرف شنوى دارند در باب مناطقى كه اوضاع آن پريشان است، چيزى بنويس و امام استنكاف مى‏كند و قرار قبلى كه همان عدم دخالت مطلق است را به يادش مى‏آورد و نمونه بسيار مهم و جالب ديگر ماجراى نماز عيد است كه مامون به اين بهانه«كه مردم قدر تو را بشناسند و دلهاى آنان آرام گيرد»، امام را به امامت نماز عيد دعوت مى‏كند، امام استنكاف مى‏كند و پس از اينكه مامون اصرار را به نهايت مى‏رساند امام به اين شرط قبول مى‏كند كه نماز را به شيوه پيغمبر و على‏بن ابى‏طالب به جا آورد و آنگاه امام از اين فرصت چنان بهره‏اى مى‏گيرد كه مامون را از اصرار خود پشيمان مى‏سازد و امام را از نيمه‏راه نماز برمى‏گرداند، يعنى بناچار ضربه‏اى ديگر بر ظاهر رياكارانه خود وارد مى‏سازد .

4. اما بهره‏بردارى اصلى امام از اين ماجرا بسى از اينها مهمتر است: امام با قبول وليعهدى، دست‏به حركتى مى‏زند كه در تاريخ زندگى ائمه پس از پايان خلافت اهل بيت در سال چهلم هجرى تا آن‏روز و تا آخر دوران خلافت‏بى‏نظير بوده است و آن برملا كردن داعيه امامت‏شيعى در سطح عظيم اسلام و دريدن پرده غليظ تقيه و رساندن پيام تشيع به گوش همه مسلمانهاست . تريبون عظيم خلافت در اختيار امام قرار گرفت و امام در آن سخنانى را كه در طول يكصد و پنجاه سال جز در خفا و با تقيه جز به خاصان و ياران نزديك گفته نشده بود به صداى بلند فرياد كرد و با استفاده از امكانات معمولى آن زمان كه جز در اختيار خلفا و نزديكان درجه يك آنها قرار نمى‏گرفت آن را به گوش همه رساند، مناظرات امام در مجمع علما و در محضر مامون كه در آن قويترين استدلالهاى امامت را بيان فرموده است; نامه جوامع‏الشريعه كه در آن همه رئوس مطالب عقيدتى و فقهى شيعى را براى فضل‏بن سهل نوشته است، حديث معروف امامت كه در مرو براى عبدالعزيزبن مسلم بيان كرده است; قصائد فراوانى كه در مدح آن حضرت به مناسبت ولايتعهدى سروده شده وبرخى از آن مانند قصيده دعبل و ابونواس هميشه در شمار قصائد برجسته عربى به شمار رفته است نمايشگر اين موفقيت عظيم امام ،عليه‏السلام، است . در آن سال در مدينه و شايد دربسيارى ‏از آفاق اسلامى ‏هنگامى‏ كه خبر ولايتعهدى ‏على ‏بن ‏موسى ‏الرضا، عليه‏السلام، رسيد در خطبه فضائل اهل بيت‏بر زبان رانده شده بود و اهل بيت پيغمبر كه نود سال علنا بر منبرها دشنام داده شده بودند و سالهاى متمادى ديگر كسى جرات بر زبان آوردن فضائل آنها را نداشت، اكنون همه جا به عظمت و نيكى ياد مى‏شدند، دوستان آنان از اين حادثه روحيه و قوت‏قلب گرفتند، بى‏خبرها و بى‏تفاوتها با آنان آشنا شدند و به آن، گرايش يافتند و دشمنان سوگند خورده احساس ضعف و شكست كردند، محدثان و متذكران شيعه معارفى را كه تاآن روز جز در خلوت نمى‏شد به زبان آورد، در جلسات درسى بزرگ و مجامع عمومى بر زبان راندند.

5. در حالى‏كه مامون امام را جدا از مردم مى‏پسنديد و اين جدايى را در نهايت وسيله‏اى براى قطع رابطه معنوى و عاطفى ميان امام و مردم مى‏خواست، امام در هر فرصتى خود را در معرض ارتباط با مردم قرار مى‏داد. با اينكه مامون آگاهانه مسير حركت امام از مدينه تا مرو را طورى انتخاب كرده بود كه شهرهاى معروف به محبت اهل بيت مانند كوفه و قم در سر راه قرار نگيرند، امام در همان مسير تعيين‏شده، از هر فرصتى براى ايجاد رابطه جديدى ميان خود و مردم استفاده كرد، در اهواز آيات امامت را نشان داد، در بصره خود را در معرض محبت دلهايى كه با او نامهربان بودند قرار داد، در نيشابور حديث‏سلسلةالذهب را براى هميشه به يادگار گذاشت و علاوه بر آن نشانه‏ها و معجزه‏هاى ديگرى نيز آشكار ساخت و در جاى‏جاى اين سفر طولانى فرصت ارشاد مردم را مغتنم شمرد. در مرو هم كه سرمنزل اصلى و اقامتگاه دستگاه خلافت‏بود هرگاه فرصتى دست‏داد حصارهاى‏دستگاه حكومت را براى حضور در انبوه‏ جمعيت‏ مردم ‏شكافت .

منبع:ماهنامه كوثر

خلاصه نويسي توسط پايگاه فرهنگي مذهبي امام رضا (ع)